„Jaka jest dokładność tego sprzętu?” to częste pytanie przy zakupie. Lepsze brzmi: „jakiej dokładności wymaga moje zadanie?”. Inaczej mierzysz granicę działki, inaczej oś słupa żelbetowego, a jeszcze inaczej objętość hałdy. Za dużo dokładności kosztuje czas i pieniądze, za mało oznacza poprawki i ryzyko na odbiorze.
Co znaczy „8 mm + 1 ppm” w karcie odbiornika
Dokładność to zgodność wyniku z rzeczywistym położeniem punktu. Precyzja (powtarzalność) mówi, jak bardzo zgodne są kolejne pomiary tego samego punktu. Sprzęt może być powtarzalny, a mimo to systematycznie przesunięty, na przykład przez złą kalibrację albo błędny układ.
Zapis w specyfikacji zwykle ma dwie części: stałą i zależną od odległości. Tachimetr z dalmierzem 2 mm + 2 ppm na 100 m da błąd ok. 2,2 mm. Odbiornik RTK z dokładnością 8 mm + 1 ppm przy stacji odległej o 10 km da ok. 1,8 cm w poziomie. Wartości podawane są jako RMS, czyli błąd średni. W terenie wynik zależy też od widoczności nieba, odbić sygnału, geometrii pomiaru i doświadczenia operatora, dlatego dobrą praktyką jest kontrola na punktach o znanych współrzędnych.
Ile dokładności wymaga od Ciebie rozporządzenie
Wymagania dla pomiarów geodezyjnych określa rozporządzenie w sprawie standardów technicznych wykonywania geodezyjnych pomiarów sytuacyjnych i wysokościowych (tekst jednolity Dz.U. 2022 poz. 1670). Paragraf 6 dzieli szczegóły terenowe na trzy grupy, a paragraf 16 przypisuje im dokładność położenia względem osnowy.
| Grupa | Co obejmuje | Dokładność położenia |
|---|---|---|
| I grupa | Szczegóły jednoznacznie identyfikowalne i trwałe: znaki i punkty graniczne, znaki geodezyjne, budynki i obiekty budowlane, naziemne elementy sieci uzbrojenia terenu | 0,10 m |
| II grupa | Szczegóły o mniej wyraźnych konturach i obiekty podziemne: nasypy, wykopy, wały, rowy, podziemne sieci uzbrojenia, parki, trawniki, pojedyncze drzewa, boiska | 0,30 m |
| III grupa | Szczegóły trudne do jednoznacznej identyfikacji: kontury użytków gruntowych, naturalne linie brzegowe cieków i zbiorników, oddziały leśne | 0,50 m |
Narożnik budynku i studzienka mają się zmieścić w 10 cm
I grupa to codzienność geodety: narożniki budynków, ogrodzenia, punkty graniczne, słupy, studzienki i zasuwy. Wymóg 0,10 m dotyczy położenia względem osnowy, więc liczy się cały łańcuch: poprawki, kontrola, metoda i staranność. Dla porównania, nowoczesny odbiornik RTK w dobrych warunkach daje w poziomie ok. 1,5-3 cm, czyli kilkukrotny zapas. Ten zapas szybko topnieje przy ścianie budynku, pod drzewem albo przy FLOAT, dlatego przy narożnikach budynków pomaga IMU, pomiar ze zdjęć lub laser, a w trudnych miejscach tachimetr.
Rozporządzenie wymaga też, by przed pomiarem RTK przynajmniej raz dziennie wykonać pomiar kontrolny na punkcie o znanych współrzędnych w odległości do 7 km. Odchyłki nie mogą przekraczać 0,12 m w X i Y oraz 0,09 m w wysokości. Przy pomiarze wysokościowym obowiązują osobne progi (§ 20): 0,02 m dla przewodów i urządzeń kanalizacyjnych, 0,05 m dla obiektów budowlanych i pikiet markowanych, 0,1 m dla budowli ziemnych, sieci mierzonych elektromagnetycznie i pikiet niemarkowanych. Wymóg 0,02 m dla kanalizacji to w praktyce zadanie dla niwelatora lub tachimetru.
Ile realnie daje tachimetr, RTK, IMU i SLAM
| Technologia | Dokładność | Mocna strona | Przykładowe produkty |
|---|---|---|---|
| Tachimetr | Kąt 2", dalmierz 2 mm + 2 ppm, w terenie ok. 1-3 mm na 50 m | Tyczenie konstrukcji, kontrola geometrii, praca bez nieba | Hi-Target HTS-820, Hi-Target HTS-720, Hi-Target HTS-521 |
| GNSS RTK | 8 mm + 1 ppm poziom, 15 mm + 1 ppm wysokość (RMS), w terenie ok. 1,5-3 cm | Szybki pomiar dużych obszarów, jedna osoba, bez stanowisk | Hi-Target V200 IMU, Hi-Target FotoGPS VRTK, Hi-Target V600L, SPATRIA IMUBox 300 |
| GNSS z IMU | Dodatkowy błąd wychylenia, np. 8 mm + 0,7 mm/° | Narożniki i punkty przy przeszkodach bez poziomowania tyczki | Hi-Target V200 IMU, Hi-Target FotoGPS VRTK, Hi-Target V600L, SPATRIA IMUBox 300 |
| Pomiar foto i laser | Foto 2-4 cm do 15 m, laser do 3 cm przy 5 m i 5 cm przy 10 m | Detale niedostępne, domiary w biurze | Hi-Target FotoGPS VRTK, Hi-Target V600L |
| Skaner SLAM | Względna ok. 1 cm, absolutna do 2-4 cm (zależnie od modelu i warunków) | Pełna geometria wnętrz i obiektów w krótkim czasie | Hi-Target LS1 / LS1 Pro, Hi-Target V700S SLAM RTK |
W skanowaniu SLAM rozróżniaj trzy wielkości: dokładność względną (zgodność punktów między sobą), grubość chmury (szum powierzchni) i dokładność absolutną (położenie w układzie). To nie są zamienne liczby. Do inwentaryzacji wnętrz i BIM liczy się zwykle względna, do mapy w układzie państwowym absolutna.

Sprzęt ma być pięć razy dokładniejszy niż tolerancja
Prosta reguła inżynierska mówi, że błąd sprzętu powinien być ok. pięć razy mniejszy niż tolerancja zadania. Kilka przykładów:
- Szczegóły I grupy, tolerancja 0,10 m: wystarczy ok. 2 cm, czyli GNSS RTK z kontrolą.
- Roboty ziemne i podbudowa, ok. ±5 cm: ok. 1 cm, czyli RTK, także w sterowaniu maszyn.
- Słupy i ściany betonowe, ok. ±15 mm: ok. 3 mm, czyli tachimetr.
- Kanalizacja, wysokość 0,02 m: ok. 4 mm, czyli niwelator lub tachimetr.
- Inwentaryzacja wnętrz do BIM: zależnie od poziomu szczegółowości, najczęściej SLAM z punktami kontrolnymi.
Najczęściej najlepiej sprawdza się zestaw: GNSS do szybkiego pomiaru otwartego terenu i tachimetr do miejsc bez nieba i precyzyjnych tyczeń. Robotyczny HTS-820 w wersji z GNSS łączy oba światy w pracy jednoosobowej.

Gdzie najczęściej ucieka dokładność
- Dokładność względna wzięta za absolutną. Model może być spójny w sobie, ale przesunięty w układzie.
- Punkty zapisane na FLOAT. Kontroler podaje współrzędne, ale nie mają one dokładności RTK.
- Brak kontroli. Jeden pomiar kontrolny dziennie to minimum, a przy ważnych zleceniach warto mierzyć niezależne punkty kontrolne.
- Sprzęt kupiony „na zapas”. Milimetrowy sprzęt do zadań decymetrowych spowalnia pracę bez korzyści dla klienta.
Więcej o pomiarze z pochyloną tyczką i sprawdzaniu IMU przeczytasz w artykule Pomiar RTK z pochyloną tyczką, a o tym, co robić bez FIX, w tekście RTK bez FIX: co sprawdzić. Jak działa korekcja RTK i skąd brać poprawki, wyjaśniamy w poradniku RTK i korekcja GNSS w czasie rzeczywistym, a pomiar w miejscach bez sygnału w poradniku Mierzysz GPS bez sygnału z satelitów.
Wyślij nam warunki techniczne albo fragment specyfikacji przetargu z tolerancjami. Odpiszemy, czym to zmierzyć, a sprzęt sprawdzisz na swoim obiekcie podczas pokazu albo przez 7 dni testu. Wyślij tolerancje zlecenia.








