Poradnik APOGEO

Jakich dokładności pomiaru potrzebujesz? Tachimetr, GNSS, SLAM i IMU

Spis treści

„Jaka jest dokładność tego sprzętu?” to częste pytanie przy zakupie. Lepsze brzmi: „jakiej dokładności wymaga moje zadanie?”. Inaczej mierzysz granicę działki, inaczej oś słupa żelbetowego, a jeszcze inaczej objętość hałdy. Za dużo dokładności kosztuje czas i pieniądze, za mało oznacza poprawki i ryzyko na odbiorze.

Co znaczy „8 mm + 1 ppm” w karcie odbiornika

Dokładność to zgodność wyniku z rzeczywistym położeniem punktu. Precyzja (powtarzalność) mówi, jak bardzo zgodne są kolejne pomiary tego samego punktu. Sprzęt może być powtarzalny, a mimo to systematycznie przesunięty, na przykład przez złą kalibrację albo błędny układ.

Zapis w specyfikacji zwykle ma dwie części: stałą i zależną od odległości. Tachimetr z dalmierzem 2 mm + 2 ppm na 100 m da błąd ok. 2,2 mm. Odbiornik RTK z dokładnością 8 mm + 1 ppm przy stacji odległej o 10 km da ok. 1,8 cm w poziomie. Wartości podawane są jako RMS, czyli błąd średni. W terenie wynik zależy też od widoczności nieba, odbić sygnału, geometrii pomiaru i doświadczenia operatora, dlatego dobrą praktyką jest kontrola na punktach o znanych współrzędnych.

Ile dokładności wymaga od Ciebie rozporządzenie

Wymagania dla pomiarów geodezyjnych określa rozporządzenie w sprawie standardów technicznych wykonywania geodezyjnych pomiarów sytuacyjnych i wysokościowych (tekst jednolity Dz.U. 2022 poz. 1670). Paragraf 6 dzieli szczegóły terenowe na trzy grupy, a paragraf 16 przypisuje im dokładność położenia względem osnowy.

Grupy szczegółów terenowych i wymagana dokładność położenia (§ 6 i § 16)
Grupa Co obejmuje Dokładność położenia
I grupa Szczegóły jednoznacznie identyfikowalne i trwałe: znaki i punkty graniczne, znaki geodezyjne, budynki i obiekty budowlane, naziemne elementy sieci uzbrojenia terenu 0,10 m
II grupa Szczegóły o mniej wyraźnych konturach i obiekty podziemne: nasypy, wykopy, wały, rowy, podziemne sieci uzbrojenia, parki, trawniki, pojedyncze drzewa, boiska 0,30 m
III grupa Szczegóły trudne do jednoznacznej identyfikacji: kontury użytków gruntowych, naturalne linie brzegowe cieków i zbiorników, oddziały leśne 0,50 m

Narożnik budynku i studzienka mają się zmieścić w 10 cm

I grupa to codzienność geodety: narożniki budynków, ogrodzenia, punkty graniczne, słupy, studzienki i zasuwy. Wymóg 0,10 m dotyczy położenia względem osnowy, więc liczy się cały łańcuch: poprawki, kontrola, metoda i staranność. Dla porównania, nowoczesny odbiornik RTK w dobrych warunkach daje w poziomie ok. 1,5-3 cm, czyli kilkukrotny zapas. Ten zapas szybko topnieje przy ścianie budynku, pod drzewem albo przy FLOAT, dlatego przy narożnikach budynków pomaga IMU, pomiar ze zdjęć lub laser, a w trudnych miejscach tachimetr.

Rozporządzenie wymaga też, by przed pomiarem RTK przynajmniej raz dziennie wykonać pomiar kontrolny na punkcie o znanych współrzędnych w odległości do 7 km. Odchyłki nie mogą przekraczać 0,12 m w X i Y oraz 0,09 m w wysokości. Przy pomiarze wysokościowym obowiązują osobne progi (§ 20): 0,02 m dla przewodów i urządzeń kanalizacyjnych, 0,05 m dla obiektów budowlanych i pikiet markowanych, 0,1 m dla budowli ziemnych, sieci mierzonych elektromagnetycznie i pikiet niemarkowanych. Wymóg 0,02 m dla kanalizacji to w praktyce zadanie dla niwelatora lub tachimetru.

Ile realnie daje tachimetr, RTK, IMU i SLAM

Typowa dokładność i najlepsze zastosowania technologii pomiarowych
Technologia Dokładność Mocna strona Przykładowe produkty
Tachimetr Kąt 2", dalmierz 2 mm + 2 ppm, w terenie ok. 1-3 mm na 50 m Tyczenie konstrukcji, kontrola geometrii, praca bez nieba Hi-Target HTS-820, Hi-Target HTS-720, Hi-Target HTS-521
GNSS RTK 8 mm + 1 ppm poziom, 15 mm + 1 ppm wysokość (RMS), w terenie ok. 1,5-3 cm Szybki pomiar dużych obszarów, jedna osoba, bez stanowisk Hi-Target V200 IMU, Hi-Target FotoGPS VRTK, Hi-Target V600L, SPATRIA IMUBox 300
GNSS z IMU Dodatkowy błąd wychylenia, np. 8 mm + 0,7 mm/° Narożniki i punkty przy przeszkodach bez poziomowania tyczki Hi-Target V200 IMU, Hi-Target FotoGPS VRTK, Hi-Target V600L, SPATRIA IMUBox 300
Pomiar foto i laser Foto 2-4 cm do 15 m, laser do 3 cm przy 5 m i 5 cm przy 10 m Detale niedostępne, domiary w biurze Hi-Target FotoGPS VRTK, Hi-Target V600L
Skaner SLAM Względna ok. 1 cm, absolutna do 2-4 cm (zależnie od modelu i warunków) Pełna geometria wnętrz i obiektów w krótkim czasie Hi-Target LS1 / LS1 Pro, Hi-Target V700S SLAM RTK

W skanowaniu SLAM rozróżniaj trzy wielkości: dokładność względną (zgodność punktów między sobą), grubość chmury (szum powierzchni) i dokładność absolutną (położenie w układzie). To nie są zamienne liczby. Do inwentaryzacji wnętrz i BIM liczy się zwykle względna, do mapy w układzie państwowym absolutna.

Hi-Target V700S SLAM RTK: pomiar GNSS RTK, pomiar na zdjęciach i skanowanie SLAM w jednym urządzeniu
V700S SLAM RTK łączy GNSS RTK, pomiar foto i chmurę punktów SLAM.

Sprzęt ma być pięć razy dokładniejszy niż tolerancja

Prosta reguła inżynierska mówi, że błąd sprzętu powinien być ok. pięć razy mniejszy niż tolerancja zadania. Kilka przykładów:

  • Szczegóły I grupy, tolerancja 0,10 m: wystarczy ok. 2 cm, czyli GNSS RTK z kontrolą.
  • Roboty ziemne i podbudowa, ok. ±5 cm: ok. 1 cm, czyli RTK, także w sterowaniu maszyn.
  • Słupy i ściany betonowe, ok. ±15 mm: ok. 3 mm, czyli tachimetr.
  • Kanalizacja, wysokość 0,02 m: ok. 4 mm, czyli niwelator lub tachimetr.
  • Inwentaryzacja wnętrz do BIM: zależnie od poziomu szczegółowości, najczęściej SLAM z punktami kontrolnymi.

Najczęściej najlepiej sprawdza się zestaw: GNSS do szybkiego pomiaru otwartego terenu i tachimetr do miejsc bez nieba i precyzyjnych tyczeń. Robotyczny HTS-820 w wersji z GNSS łączy oba światy w pracy jednoosobowej.

Tachimetr robotyczny Hi-Target HTS-820 na statywie
Tachimetr robotyczny HTS-820: dokładność kątowa 2" i dalmierz 2 mm + 2 ppm.

Gdzie najczęściej ucieka dokładność

  • Dokładność względna wzięta za absolutną. Model może być spójny w sobie, ale przesunięty w układzie.
  • Punkty zapisane na FLOAT. Kontroler podaje współrzędne, ale nie mają one dokładności RTK.
  • Brak kontroli. Jeden pomiar kontrolny dziennie to minimum, a przy ważnych zleceniach warto mierzyć niezależne punkty kontrolne.
  • Sprzęt kupiony „na zapas”. Milimetrowy sprzęt do zadań decymetrowych spowalnia pracę bez korzyści dla klienta.

Więcej o pomiarze z pochyloną tyczką i sprawdzaniu IMU przeczytasz w artykule Pomiar RTK z pochyloną tyczką, a o tym, co robić bez FIX, w tekście RTK bez FIX: co sprawdzić. Jak działa korekcja RTK i skąd brać poprawki, wyjaśniamy w poradniku RTK i korekcja GNSS w czasie rzeczywistym, a pomiar w miejscach bez sygnału w poradniku Mierzysz GPS bez sygnału z satelitów.

Wyślij nam warunki techniczne albo fragment specyfikacji przetargu z tolerancjami. Odpiszemy, czym to zmierzyć, a sprzęt sprawdzisz na swoim obiekcie podczas pokazu albo przez 7 dni testu. Wyślij tolerancje zlecenia.

FAQ

Najczęstsze pytania

Jaka dokładność obowiązuje dla I grupy szczegółów terenowych?

Według § 16 rozporządzenia o standardach technicznych położenie szczegółów I grupy, np. budynków, punktów granicznych i naziemnych elementów sieci, określa się z dokładnością nie mniejszą niż 0,10 m względem osnowy.

Czy GNSS RTK wystarczy do pomiaru szczegółów I grupy?

W dobrych warunkach tak: RTK daje w poziomie ok. 1,5-3 cm. Przy ścianach i pod drzewami pomagają IMU, pomiar ze zdjęć lub laser, a w trudnych miejscach tachimetr. Obowiązkowy jest codzienny pomiar kontrolny.

Czym różni się dokładność względna od absolutnej w skanowaniu SLAM?

Dokładność względna opisuje zgodność punktów chmury między sobą, a absolutna położenie chmury w układzie współrzędnych. Do inwentaryzacji wnętrz liczy się zwykle względna, do mapy w układzie państwowym absolutna.

Kiedy potrzebuję tachimetru zamiast GNSS?

Gdy tolerancja wynosi kilka milimetrów, na przykład przy tyczeniu konstrukcji, przy wysokościach kanalizacji z wymogiem 0,02 m oraz w miejscach bez widoku nieba.

Co to jest zasada 1/5?

To reguła doboru sprzętu: błąd metody powinien być ok. pięć razy mniejszy niż tolerancja zadania. Przy tolerancji 0,10 m wystarczy ok. 2 cm, przy ±15 mm potrzebujesz ok. 3 mm.

Technologie z poradnika

Powiązane produkty

Dobór i wdrożenie

Sprawdźmy to na Twoim zadaniu.

Opisz, co mierzysz i w jakim programie pracujesz dalej. Dobierzemy sprzęt i oprogramowanie, pokażemy je w praktyce i pomożemy wystartować Twojemu zespołowi.

Porozmawiajmy o Twoim zadaniu

Dobór zestawu, pokaz w terenie lub online, test sprzętu: wybierzesz w formularzu.